Interviews
 

Interview over ‘De ontwrichting’ Leidsch Dagblad (door Maarten Baanders, 8.6.2016)

“De agrarische sector mag wel eens wat meer waardering krijgen. Boeren moeten enorm veel investeren. En dan lees ik in het Boerenblad dat de prijs die ze voor een kilo aardappelen krijgen zakt van 12 naar 11 cent. Terwijl mensen voor een nieuwe smartphone zo 749 euro neertellen. Mensen mopperen op boeren omdat ze het milieu schade toebrengen. Men beseft niet hoe afhankelijk we zijn van wat de agrarische sector voortbrengt. Voedsel! Stel je voor dat dat wegvalt. Omdat ik me wel eens erger aan de onderwaardering voor het boerenbedrijf, heb ik dit boek geschreven.’’

In ’De ontwrichting’ schetst Hans van Hartevelt de wereld over tien jaar. De afhankelijkheid van elektronica en computers is steeds verder gegroeid, ook in de agrarische sector. ,,Boeren houden zich staande met dure technologie. Bemestingsmachines bijvoorbeeld worden via de satelliet gestuurd en injecteren op elke plaats precies die stoffen die nodig zijn. Door miljoeneninvesteringen hebben de boeren continu zorgen of ze het bedrijf draaiende kunnen houden. Halverwege het boek valt alles uit: elektriciteit, internet, machines. De maatschappij loopt vast. Gelukkig zijn er een paar boeren van 70+ die nog weten hoe je zonder geavanceerde machines landbouw moet bedrijven.’’

Een inspiratiebron voor Van Hartevelts boeken is zijn werk. Dertig jaar reisde hij over de wereld. Eerdere boeken, zoals ’Op zijn Chinees’ en ’Depressie over Java’, zijn de vruchten hiervan. ”In Midden-Amerika hield ik me bezig met voedselzekerheid. Er werden veel producten voor de export verbouwd, terwijl daar een tekort is aan de eerste levensbehoeften van het volk: granen en bonen! Die moeten worden geïmporteerd en zijn dus duur. Gebrek aan brood kan leiden tot opstand.’’

Van Hartevelt heeft het boerenbedrijf ook tot onderwerp gekozen omdat hij ervan houdt. ”Ik ben een fervent fietser. Als ik langs akkers rijd, verbaas ik me telkens weer over de enorme productie van zo’n boer. Van sommige gewassen teelt zo iemand zoveel, dat de halve provincie er genoeg aan heeft. Ik schreef ’De ontwrichting’ toen ik in een zware tijd zat. De subsidie voor het Tropeninstituut in Amsterdam werd stopgezet. Daar had ik intensief mee te maken. De kostbare bibliotheekcollectie viel uit elkaar. Een deel ging naar Egypte. Het was een afschuwelijke tijd. Ik heb er het boek ’De verkwanseling van een kroonjuweel’ over geschreven. Toen die dingen plaatsvonden, was het voor mij ontspanning om ’De ontwrichting’ te schrijven. Dan zat ik in gedachten echt in de boerderij. Het verhaal speelt zich hier in de regio af. Een boerderij aan de Ruigekade tussen Leiderdorp en Hoogmade staat model voor de boerderij in mijn boek. De personages zijn gefingeerd, maar ik ’kende’ ze, de boer, de boerin, hun dochter. En ook hun vee. Ik verdiepte me in de grondsoorten in de regio en wat erop verbouwd kan worden. Asperges in Woubrugge, druiven in Benthuizen, aardappelen en uien in Ter Aar.’’

’De ontwrichting’ is Van Hartevelts achtste boek. Er volgen er meer. ”Ik heb altijd inspiratie. In de tuin, op de fiets, overdag, ’s nachts, waar ik ook ben, overal krijg ik ideeën.’’

 

Interview Leidsch Dagblad (door Susanne Lammers, 19.11.2008)

 

Achter de schermen van een staatsbanket. Een puberzoon die voor zijn vader een zware maaltijd bereidt. Diarree in India. Congresbuffetstropers in een ontwikkelingsland. Hans van Hartevelt schrijft in zijn vijfde boek over eten in den vreemde en in Nederland.

 

,,Ik heb altijd al een boek over eten willen doen, maar daar kwam telkens iets tussen. Een moord bijvoorbeeld.'' Met die opmerking verwijst Van Hartevelt naar zijn vorige boek, 'De kwelling', waarin hij beschrijft wat een moord in je directe omgeving kan betekenen. ,,Het komt natuurlijk voort uit het reizen. Ik ben in meer dan 50 landen geweest, ik heb heel Afrika gehad. En altijd word je geconfronteerd met eten.''
Maar ook Leiden, waar hij geboren en getogen is, is in zijn verhalenbundel 'Vreemd eten' prominent aanwezig. ,,Ik wilde het boek per se niet alleen in de Tropen laten spelen. En ik wilde dat het een voortdurende verrassing was. Het is doodsaai om alleen maar over de leuke dingen van eten te schrijven. Ik wilde ook mezelf verrassen.''
Daardoor is 'Vreemd eten' beslist geen gezellige snoepwinkel geworden. Veel verhalen zijn wrang, wreed, of ontluisterend. Eten is beslist niet alleen maar lekker, het is ontregelend: je kunt er ziek van worden, of dood van gaan, wrijft Van Hartevelt je in zijn bundel in.
Zelf ziet hij het minder zwart: ,,Nee, ik heb geen gemengde gevoelens over eten. Maar in ontwikkelingslanden word je regelmatig ziek. Dat is de realiteit. De geuren en de smaken zijn altijd verleidelijk. Maar de volgende dag ben je zomaar de pineut. Op reis ben ik altijd bezig met eten. Ook voor mijn werk.''
Van Hartevelt reist als adviseur voor ontwikkelingssamenwerkingsprojecten de wereld rond. Als informatiemanager houdt hij zich bezig met voorlichting en websites over landbouw of gezondheidszorg. En die ervaringen vonden ook in dit boek weer hun neerslag. Zijn literaire belangstelling begon met Mulisch, leidde daarvandaan naar Dostojewski en Schopenhauer en vervolgens naar de Indiase filosofie en de Upanishads. Zijn interesse, stipuleert hij, betreft niet zozeer het religieuze, maar ligt vooral bij de filosofie. ,,Ik dacht: als dat de bron is, dan moet ik dat maar gaan studeren, maar dat kon alleen via de omweg van Sanskriet en Pali, Tibetaans en Boeddhistische wijsbegeerte.''
Een boek over Tibet wekte de belangstelling van de KRO, en voor die omroep maakte hij programma's over andere culturen en reizen en Tibetanen in ballingschap. Maar Van Hartevelt wilde meer: ,,Ik wilde bijvoorbeeld wel eens een hoorspel schrijven.'' Vervolgens combineerde hij zijn werk bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen met schrijven. ,,Vier dagen in de week werk ik in de ontwikkelingssamenwerking. En drie dagen in de week ben ik schrijver.''

 

'Vreemd eten' is in alle opzichten een literair werk. De doordachte volgorde van de verhalen werkt effectief, net als de stilistische trucs waarmee Van Hartevelt je krijgt in de hoek waar hij je hebben wil. Zoals in het openingsverhaal, een dag uit het leven van een 'partymanager' die een koninklijk banket moet organiseren. De adrenaline spuit uit de zinnen – maar op een manier die je niet direct kunt plaatsen. ,,Je kunt natuurlijk uitleggen hoe hectisch zo'n dag is, maar als je de lidwoorden weglaat, maak je mensen onrustig – en dat werkt veel beter.''
Hoe fictief zijn werk is? ,,Dat mag je zelf weten,'' houdt Van Hartevelt de boot af. Vooral vanwege het koel en droog vertelde 'Hemels Maal', over een schitterende, maar gruwelijke begrafenis in Tibet, is dat antwoord eigenlijk onverteerbaar. En dan licht de schrijver toch nog een klein tipje van de sluier op. Met een foto uit zijn Tibet-boek, die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. 'Vreemd eten' is echter dan je denkt.

 

Interview Leidsch Dagblad

 

De vele slachtoffers van een moord

 

Soms, heel soms, is de werkelijkheid vreemder dan fictie. Dan gebeuren er voordien onvoorstelbaar geachte dingen en lijkt alle logica uit het dagelijks bestaan weggevloeid. Alles wat er gebeurt lijkt té toevallig om waar te zijn. Het is een opeenstapeling van ellende waaruit ontsnappen op dat moment even niet mogelijk is.

 

Ziedaar de sfeer die Hans van Hartevelt schetst in zijn vierde roman, 'De Kwelling'. Een boek over moord in eigen kring, met de schrijver even als verdachte. Gruwelijk, heel gruwelijk was de moord die zijn leven op zijn kop zette, overhoop gooide. "Wat er toen gebeurde was absurd. Behalve de moord waren er nog veel meer tegenslagen. Die heb ik allemaal maar niet in het boek verwerkt. Dan had echt niemand het verhaal meer geloofd.'' Het verhaal was toch al schokkend op zich. In telegramstijl: familielid thuis vermoord aangetroffen, dader en aanstichter allemaal goede bekenden van de schrijver. "Ja, wat ik wilde was beschrijven wat het betekent als zoiets verbijsterends in je eigen omgeving gebeurt, als zowel slachtoffer als aanstichter uit je eigen omgeving komt. En ook dat mensen elkaar als verdacht beginnen te beschouwen. Dat is een hele klus om daar mee om te gaan. Zoiets draag je je hele leven bij je.'' Dat geldt voor iedereen die de gruwelijke gebeurtenissen van nabij heeft meegemaakt, zeker voor nabestaanden, vrienden en kennissen van vader en slachtoffer. "Om die reden wil ik ook niet zeggen waar het gebeurd is en niet wanneer het gebeurd is. De namen in het boek en de omgeving zijn gefingeerd. Maar de feiten in het boek kloppen.'' Ook zijn eigen rol in het verhaal. De schok van het beschuldigd worden. "Dat is zo diep krenkend, ik ben van mijn leven nog nooit zo beledigd als toen. Toen het mij werd verteld kreeg ik kippenvel, ik werd misselijk. Ik werd ook helemaal koud. Ik ben een goede debater, ik hou van discussiëren, maar ik viel helemaal stil. Thuis kreeg mijn vrouw een lachstuip, zo onzinnig vond zij de beschuldiging. Maar tijdens het verhoor ging wel even door mijn kop dat ze mij konden opsluiten.'' "Ik wist ook al snel dat ze me afluisterden. Als ik telefoneerde hoorde ik geregeld klikjes. Klikjes die ik tot dan toe nooit had gehoord. Maar ik wist het ook omdat ik door de politie werd geconfronteerd met bepaalde uitspraken. Bij de verhoren mangelden ze me volkomen. Verbaal, psychisch. Het was allemaal zo absurd, zo bizar. Een paar dagen na de moord begon ik alles al te noteren. Ik wilde later alles kunnen reconstrueren.'' Maar na afloop van de geschiedenis, die al met al vijf lange maanden duurde, voelde hij zich volkomen leeg. Hij had geen zin meer om er over te schrijven. "Ik dacht: ik schrijf er geen boek over. Anders blijf ik er mijn hele leven mee bezig. Ik heb alles uitgeprint en in een la gekwakt. Bovendien, stel je voor, kort na de moord en de zelfmoorden met een boek uitkomen. Ik zag de reacties al voor me: 'zo, dat is lekker smakeloos wat je doet!' Dat heeft me er lang van weerhouden.'' Totdat Van Hartevelt het hele pak papier een paar jaar later weer tegenkwam. Na een paar bladzijden lezen nestelde de droevige geschiedenis zich opnieuw tot in detail in zijn gedachten. En hij besloot zijn ervaringen alsnog aan het papier toe te vertrouwen. "Nu ben ik ervan overtuigd dat het goed is wat ik heb gedaan. Het boek moet nog officieel uitkomen, maar uit mijn naaste omgeving heb ik in elk geval louter warme reacties gekregen: moedig, dapper, helder, taboedoorbrekend.”

 

Interview Leiderdorps Weekblad

 

Echt gebeurde moord scenario voor thrillerroman. Hans van Hartevelt was getuige van bizar drama

 

Hij kende ze allemaal: dader, slachtoffer én aanstichter van de moord waarbij iemand gruwelijk om het leven werd gebracht. De Leiderdorpse schrijver Hans van Hartevelt werd een tijd geleden geconfronteerd met een moord in zijn eigen omgeving. Hij wist bijna zeker wie de dader was. De betrokken personen waren door hemzelf ooit met elkaar in contact gebracht. ‘Had hij het allemaal kunnen voorkomen?’ Lange tijd worstelde hij met deze vraag, maar ook met de bizarre niet weg te zappen situatie waarin hij verzeild was geraakt. Zelf zat de schrijver ook even in het verdachtenbankje. Voor hem en zijn gezin een onwerkelijke, eeuwigdurend lijkende periode. Met de thrillerroman ‘De kwelling’ heeft hij alles van zich af kunnen schrijven. Een meeslepende roman over een onwezenlijke toestand voor de schrijver. Voor de lezer een tot de laatste bladzij spannende thriller.

 

’Uit respect voor de betrokkenen vertel ik niet waar en wanneer het precies is gebeurd en om welke moord het gaat. Ik wil niemand onnodig blootstellen. Daarom zijn alle namen en de omgeving fictief, behalve de feiten en de emoties, de rode draad in het verhaal,’ zegt Hans van Hartevelt (1953), de schrijver van het spannende drama dat zich overal kan hebben afgespeeld. Zijn leefwereld is groot. Door studie, werk, hobby’s en andere activiteiten kent hij veel mensen. Toch blijven de echte achtergronden in het boek in dikke nevelen gehuld. Een opgave. ‘Ik wist alles en kende iedereen. Een beklemmend gevoel. Vooral toen ik zelf als verdachte door de officier van justitie in bijzijn van de rechter-commissaris werd verhoord omdat de politie de zaak niet rond kreeg. Na vijf maanden was er nog steeds geen bekentenis en ook geen overtuigend bewijs. De politie vermoedde dat ik meer wist. Overigens geen onterechte veronderstelling, ik wist veel, nagenoeg alles, maar was nog niet voor de volle honderd procent zeker omdat er telkens nieuwe puzzelstukjes werden aangereikt waardoor ik ging twijfelen.’

 

Puzzelstukken

Is, omdat de moord zich in zijn eigen kring heeft afgespeeld, het publiceren van de roman geen risico voor hem? Hans van Hartevelt vindt van niet. ‘In mijn omgeving is juist een beklemmende stilte doorbroken. Een taboe weggenomen. Buitenstaanders kunnen niemand als herkenbaar in het boek ontdekken. Voor sommigen pasten pas na het lezen van mijn boek de puzzelstukken in elkaar. Nu kunnen ze de gebeurtenissen een plaatsje geven, en weten ze wat er allemaal gebeurd is.’ De auteur heeft de gebeurtenissen met het boek van zich af kunnen schrijven en gaf het de titel ‘De Kwelling’.

 

Afstand

Zijn dagboek uit die periode is een belangrijk handvat geweest. Het bijhouden ervan is begonnen toen de situatie na de moord voor hem bizar, onwerkelijk, alles overheersend, zelfs ‘mega bedreigend’ werd. Hij is ervan overtuigd dat destijds zijn telefoon werd afgeluisterd, dat bleek uit uitspraken waarmee hij geconfronteerd werd. ‘Je kunt de knop niet omzetten. Het is realiteit en in jouw leven. Daarom erger ik me kapot aan het tv-aanbod waar het amusement voortdurend moord en doodslag is. Niemand beseft wat zo’n situatie in het echt met je doet,’ verklaart hij. Om toch daarover een roman te kunnen schrijven moet volgens van Hartevelt een tijd zijn verstreken. ‘Om de nodige afstand te krijgen. Als je nog te veel betrokken bent, schrijf je een verslag. Beslist geen spannende thriller.’ In het boek gebruikt de auteur verschillende soorten taal. Bloemrijke taal wordt afgewisseld met directe en afgemeten dialogen. Dat zorgt volgens de schrijver voor extra spanning evenals de toedracht van de moord. Sommige lezers die de geschiedenis een beetje kenden, durfden de bladzijden soms niet om te slaan, zo luidt één van de reacties die Van Hartevelt al heeft gekregen.

 

‘De Kwelling’ is de vierde roman van deze Leiderdorpse schrijver. Eerder verschenen van hem Op zijn Chinees (1997), Depressie over Java (1999) en In passie verdronken (2002). Boeken over indrukwekkende culturen, bijzondere situaties, passie, muziek, grappige anekdotes, verre landen. Maar ‘De Kwelling’ is letterlijk en figuurlijk zo beklemmend dichtbij dat het schrijven Hans soms zwaar viel. ‘Niet achter mijn computer. Maar op de tennisbaan of bij een glas wijn. Het is ook zo absurd. Vooral omdat ik door bepaalde mensen bij elkaar te brengen ongewild een deel van het scenario schreef,’aldus Van Hartevelt.