De voorbestemming
 

Hoe kan het dat twee mensen, die elkaar voor het eerst ontmoeten, zo'n weerzin voelen voor elkaar? Waaruit zijn liefde en haat op het eerste gezicht eigenlijk te verklaren? Is het een herkenning uit het verleden, of is het een associatie, een kleur die iemand uitstraalt, de geur?'

 

De route voor Henri is uitgestippeld, hij is in de wieg gelegd om het familiebedrijf voort te zetten. In een internaat wordt hij gevormd, misvormd. Daar creëert hij zijn eigen wereld. Thuis teruggekeerd is Henri veranderd in een marmeren mens. Als hij schande over de familie dreigt te brengen, grijpt zijn vader in. Terwijl de jaren zestig zijn losgebarsten, verzandt Henri in een kille wereld en hij loopt vast in zijn relaties. Tegen wil en dank volgt hij zijn vader op, de dominante man, die Henri verrast met zijn testament, hem een meesterwerk in beheer geeft maar het schilderij nalaat aan een onbekende.

 

Een schilder neemt hem jaren later bij de hand en legt hem uit dat kunst een vorm van overleven is. Henri wordt gegrepen door de wereld van de nuchtere schilder en door zijn theorieën over kunst. Ook de schildersvrouw trekt aan hem en voert hem mee in haar mystiek. Zij zegt dat energie van mensen nooit vergaat, ziet hem in een vorig leven, gelooft niet zo in toeval. Het verleden speelt op, Henri moet keuzes maken. Maar kan iemand die lijkt voorbestemd wel kiezen en de regie nog in eigen handen krijgen of wordt hij meegesleurd als in een achtbaan? Hangt de route samen met het verleden, of is alles puur toeval in het leven?

 
Recensies De voorbestemming
 

‘Een intrigerend boek’ (Literatuurplein.nl)

De voorbestemming, de titel van het boek, roept meteen allerlei associaties op. Je denkt bijvoorbeeld aan predestinatie. Van Dales Groot woordenboek van de Nederlandse taal omschrijft dat als ‘goddelijke voorbeschikking van de mensen, hetzij tot eeuwige heil, hetzij tot verdoemenis.’ Ook denk je meteen aan het lot, het karma. In dat geval zou het boek over de loop der gebeurtenissen moeten gaan zoals die beschikt zijn. Het woordenboek noemt meteen ook het noodlot.

Hans van Hartevelt heeft dus voor een titel gekozen die verwachtingen wekt. Vragen we ons allemaal niet regelmatig af hoe groot onze invloed op ons eigen leven is of dat alles al van tevoren is voorbeschikt? Van Hartevelt was even god in het diepst van zijn gedachten toen hij deze roman schreef. Schrijvers bepalen ten slotte het lot van de personages in het boek. Ze kneden hun karakters, brengen hen in een lastige situaties en weten de lezer tot de laatste pagina te boeien door net dat te laten gebeuren wat niet echt voorspelbaar is. Ze bepalen het karma. Juist het woord karma omschrijft het best wat zich in deze roman afspeelt: ‘het bepaald-zijn van iemands lot door de som van zijn daden in zijn opeenvolgende existenties.’ Dit betekent echter niet dat dit een roman is waarin het boeddhisme een grote rol speelt…

In De voorbestemming volgen we het leven van Henri Sjardijn, iemand voor wie het leven al totaal is uitgestippeld. Niet door goden of een god maar door zijn vader. H.J. Sjardijn is de oprichter en eigenaar van de Onroerendgoedmaatschappij voor Belegging en Exploitatie, een man met maar één doel voor ogen: zijn zoon Henri zal de Maatschappij ooit leiden. Hij eist dan ook het uiterste van de jongen. Ook als hij de beste van de klas is met een rapport met gemiddeld achten doet Sjardijn het af met middelmaat. Daadkracht en doorzettingsvermogen, daar draait het om in het leven.

Wie slechts ‘achtjes’ haalt verdient niet beter dan naar een internaat gestuurd te worden. En zo wordt de jonge Henri van de ene dag op de andere van school gehaald en naar een internaat in Frankrijk overgebracht. Heimwee en bedpassen maken het er voor hem niet makkelijker op. Vooral niet omdat het laatste hem lijfstraffen oplevert met de roede. Als zijn moeder tijdens zijn afwezigheid dan ook nog eens overlijdt, is het duidelijk dat hier iemand voor het leven wordt beschadigd. Toch blijft Henri proberen om te voldoen aan de strenge eisen van vader. Zo toont hij geen enkele emotie op school na de begrafenis, doet hij alsof hij onaangedaan is. Hij wil sterk zijn. Superieur.

 Zoals zijn vader het heeft uitgestippeld, studeert Henri economie in Amsterdam terwijl hij in Den Haag woont. Zijn enige vrijheid zijn de danslessen die hij volgt. Daar ontmoet hij Aline, een eerstejaarsstudente van de kweekschool. Ze wijst hem op de mogelijkheid van een eigen keuze. ‘Als ik iets geleerd heb in het leven dan is het wel dat luxe onbelangrijk is en dat alles zou moeten draaien om passie. Waarom ga je niet je eigen weg? Volg je hart. Niemand kan je dwingen.’

 Wat voor haar vanzelfsprekend is, blijkt voor Henri iets waarover hij zelfs nog nooit heeft nagedacht. Hij heeft gedaan wat er van hem werd verlangd. Liet zelfs zijn liefde voor het tekenen varen. Ook over het toeval praat hij met zijn vriendin. Die beweert dat het niet bestaat. En daarmee hebben we de twee mogelijkheden van de oorzaken van ons lot op een rijtje: toeval en voorbestemming.

 Hans van Hartevelt stopt heel listig ingrediënten in deze roman die pas heel veel later echt betekenis krijgen. Zo speelt een schilderij met de naam Het tuinfeest een belangrijke rol. En ook de schetsen die de nog jonge Henri maakt, blijken later noodzakelijk voor de wending die ze zijn leven en daarmee de roman moeten geven.

 Wanneer Aline kennis maakt met haar aanstaande schoonvader, blijkt ze volstrekt niet de partner te zijn die hij voor zijn zoon voor ogen had. Als ze vervolgens in verwachting raakt, beseft de lezer die weet hoe hardhandig Henri’s vader zijn leven tot nu toe voor hem op de rails heeft gezet, dat het noodlot daar is. Aline verdwijnt van de aardbodem en Henri blijft vertwijfeld achter. Daarmee eindigt ‘De opgang’, het eerste van de drie delen van de roman. De twee andere delen zijn ‘De ondergang’ en ‘De wederopstanding’. Het mag duidelijk zijn dat de auteur alles in het werk stelt om zijn romanpersonage te bewegen tot weerstand, tot revolte.

Tegelijkertijd is die daar niet echt voor gemaakt. Steeds als hij de kans heeft zijn leven naar zijn hand te zetten, merk je dat hij er eigenlijk te zwak voor is. Soms zou je hem een schop onder zijn kont willen geven. Daarmee lukt precies wat Hans van Hartevelt voor ogen had. Want wat je heel makkelijk met het lot kunt benoemen, is natuurlijk ook iemands keuze. Door Henri steeds weer op kruispunten in zijn leven te plaatsen laat de schrijver zien dat je links- of rechtsaf kunt slaan. De uiteindelijke vraag is dan weer of die ‘vrije keuze’ niet uiteindelijk tot hetzelfde lot leidt. Henri wordt steeds weer heen en weer geslingerd tussen de mogelijkheden die het leven hem biedt. Hij vergeet zijn grote liefde, trouwt een ander, krijgt kinderen, maakt carrière, pakt het schilderen weer op en vindt tenslotte zelfs een soulmate ‘die hem werkelijk begrijpt’. En toch weet zijn vader, die reeds lang geleden gestorven is, of wellicht de voorbestemming zijn leven te bepalen.

‘Het heeft allemaal met een ver verleden te maken, dat voel ik. En met het schilderij van Henri.’

De voorbestemming van Hans van Hartevelt is zijn meest ambitieuze roman tot nu toe. Hij schreef een intrigerend boek waarin alle kanten van de discussie rond karma en voorbeschikking samenkomen. Door de slimme vorm waarin deze roman is gegoten, vraagt het boek om directe herlezing. Al is het alleen al om te checken of alles wel klopt.

(Ezra de Haan – Literatuurplein.nl - Schrijver, dichter en journalist)

 

‘Een spannende roman’

Het leven is een achtbaan, zit je er eenmaal in dan is het moeilijk om eruit te komen. En als het leven niet is wat je ervan verwacht, pak dan de kans op een verandering als die zich voordoet.

Dat is in de kern de filosofie van de nieuwste roman van de Leiderdorpse schrijver Hans van Hartevelt. 'De Voorbestemming' gaat over een man die als jongetje door zijn vader in een afschuwelijk Frans internaat is gedumpt. Zijn vader heeft hem, enige zoon, voorbestemd om het bedrijf over te nemen, maar Henri schildert liever. Als zijn moeder overlijdt, verhardt deze Henri zich, gaat als een autist door het leven en neemt uiteindelijk toch maar de leiding van het bedrijf over. Zijn kans om uit deze ongewenste achtbaan te stappen wordt hem geboden door zijn eerste geliefde. Maar hij is blind voor de mogelijkheid om een nieuw leven te beginnen.

Wanneer het bedrijf failliet gaat, komt hij via een nieuwe liefde in contact met een schilder die hem de theorie van de schilderkunst, maar ook die van de voorbestemming uitlegt. Het is een openbaring voor Henri, voor wie even het geluk gloort. Maar dan neemt het lot een andere wending en gaat Henri's achtbaan razendsnel door, zonder enige kans op verbetering.

'De Voorbestemming' is een spannende roman die de lezer via de benauwende sfeer van een rijkeluisgezin in de jaren vijftig meeneemt naar het studentenleven van de jonge Henri in de jaren zestig om uiteindelijk in de jaren tachtig te eindigen. Van Hartevelt schetst het tijdsbeeld in de verschillende decennia door gebruikmaking van ikonen uit die tijd: Terlenka, Rutex, Eltax en later Be atles en Baghwan. Een belangrijke nevenrol is weggelegd voor een kostbaar schilderij, dat cruciaal is in het leven van de arme Henri. Dat schilderij en de nogal uitgesponnen uitleg die de schilder in het boek over het werk en de schilderkunst in het algemeen geeft, gebruikt Van Hartevelt als kapstok voor zijn eigen theorieën.

“Het gaat erom dat energie uit het verleden niet eindigt. Het is een soort getrapte predestinatie voor Henri, die de regie over zijn leven niet krijgt”, aldus de auteur.

(Leidsch Dagblad (26/11/2011) – Annemiek Ruygrok)

 

‘Een boeiende roman’

 

In deze roman staat de vraag centraal in hoeverre een mens greep heeft op het verloop van zijn leven. Een belangrijk thema is dat je niet je leven moet dromen, maar dat je je droom moet leven. Ondanks groot verzet bepaalt de vader dat Henri zijn opvolger in het familiebedrijf moet worden. Na een studie economie komt hij tegen zijn zin in het bedrijf. Henri’s zwangere vriendin wordt door de vader gedwongen spoorloos te verdwijnen. Na het faillissement van het bedrijf raakt Henri aan lager wal. Door een vriendin, de ontmoeting met een schilder en diens vrouw herondekt Henri zijn bestemming. Hij beseft dat hij tot dan niet heeft geleefd, maar is geleefd. En dat voor hem kunst een vorm van overleven is. De schrijver structureert de gebeurtenissen, de vragen en de mogelijkheden als in een thriller, waarbij een schilderij, een testament en het kind van Henri de dragende elementen zijn. Op ingenieuze wijze dragen kunstopvattingen, Indiase goeroes en telepathie bij aan de onverwachte oplossing van een geheim. Het verhaal zit stevig in elkaar en is goed geschreven. Een boeiende roman. Normale druk.

 

(Gerard Oevering © Biblion - Nederlandse Bibliotheek Dienst)